Trądzik

Trądzik

Co to jest trądzik i jakie są jego przyczyny?

Trądzik pospolity (acne vulgaris) jest przewlekłą chorobą aparatu włosowo-łojowego, której towarzyszy łojotok. Trądzik pospolity cechuje się występowaniem zaskórników otwartych i zamkniętych, grudek, krost, guzków, pseudocyst i torbieli ropnych umiejscowionych w okolicach łojotokowych (twarz, plecy).

Przyczyn trądziku jest wiele są to m.in.: zwiększona produkcja łoju, zablokowanie aparatu włosowo-łojowego przez czop rogowy, kolonizacja przewodu wyprowadzającego przez bakterie Propionibacterium acnes oraz reakcja zapalna i immunologiczna.

Czynniki genetyczne niewątpliwie odgrywają istotną rolę w powstawaniu zmian chorobowych. U chorych z uporczywym trądzikiem na ogół stwierdza się w wywiadzie występowanie trądziku u innych członków rodziny.

Wydzielanie łoju jest kontrolowane przez hormony - androgenowy wydzielane przez gonady nadnercza. Duże wydzielanie łoju może być wynikiem nadmiernej produkcji androgenów lub zwiększonej ich dostępności w wyniku obniżenia poziomu białka wiążącego te hormony płciowe. Nadmiar androgenów może być objawem wielu chorób. U kobiet pod wpływem androgenów dochodzi do zaostrzenia zmian trądzikowych.

Trądzik nie jest chorobą infekcyjną, ale u chorych stwierdza się wiele bakterii z rodzaju Propionibacterium acnes, P. granulosum, P. avidum oraz drożdżopodobne grzyby Malassezia furfur. W wykwitach zapalnych liczba bakterii zwiększa się 10-krotnie. Bakterie nie biorą udziału w powstawaniu zaskórników, ale ich liczba zmniejsza się w trakcie leczenia antybakteryjnego.

Trądzik Trądzik
1. Łój swobodnie wydostaje się na powierzchnię skóry 2. Łój gromadzi się w mieszku włosowym

Trądzik Trądzik
3. Łój gromadzi się w zamkniętym mieszku włosowym 4. Pojawia się stan zapalny, bakterie

Ryc. 1–4. Rozwój zmian skórnych w trądziku

Jak często występuje trądzik?

Trądzik pospolity jest najczęstszą chorobą skóry – dotyczy 85% chłopców i 80% dziewcząt. Choroba może występować u osób dorosłych w każdym wieku, choruje 8% populacji od 35. do 44. rż. Trądzik dotyczy też 20% noworodków i może u nich przetrwać do 2.-3. rż.

Jak się objawia trądzik?

Zaskórniki Fot. 1. Otwarte zaskórniki na skórze nosa

Fot. 2. Zamknięte zaskórniki w okolicy czołowej

Wykwitem pierwotnym w trądziku pospolitym jest zaskórnik. Wyróżnia się dwa typy zaskórników: otwarty i zamknięty.

Zaskórniki otwarte w części środkowej mają otwór, przez który wydobywa się masa łojowo-rogowa. W wyniku utleniania się keratyny i gromadzenia melaniny zaskórniki te są ciemno zabarwione na szczycie (fot. 1.).

Zaskórniki zamknięte są białe, drobne, powstają w wyniku nagromadzenia korneocytów w ujściu gruczołów łojowych (fot. 2.).

Zmiany chorobowe w trądziku lokalizują się najczęściej w miejscach łojotokowych, czyli: na twarzy – 99%, tułowiu – 60%, klatce piersiowej – 15%.

Przebieg jest przewlekły, zazwyczaj w okresie letnim zmiany ulegają poprawie. O zaostrzenie zmian trądzikowych obwiniano czynniki pokarmowe, takie jak czekolada i tłuszcze zwierzęce. Z praktyki klinicznej wynika, że czynniki dietetyczne (czekolada, ostre potrawy) mogą prowokować zaostrzenie zmian trądzikowych u około 5% chorych na trądzik.

Czynniki wywołujące stres psychiczny również mogą nasilać objawy kliniczne trądziku. U 15% chorych wzmożone pocenie się nasila objawy trądzikowe, szczególnie w gorącym i wilgotnym klimacie.

U większości kobiet 2-7 dni przed menstruacją występuje zaostrzenie trądziku, co jest związane ze zwiększonym uwodnieniem nabłonka wyściełającego mieszek włosowy.

Wyróżnia się następujące postacie kliniczne:

  • trądzik młodzieńczy (acne juvenilis) – największe nasilenie zmian występuje w okresie pokwitania, po kilku latach trwania wykazuje tendencję do samoistnego ustępowania. Dominują zaskórniki i wykwity grudkowe zlokalizowane głównie na twarzy i plecach (czytaj: Trądzik młodzieńczy).
  • trądzik ropowiczy (acne phlegmonosa) – z obecnością ropnych torbieli, gojenie następuje przez bliznowacenie (blizny są nierówne, wciągnięte).
  • trądzik skupiony (acne conglobata) – najczęściej u mężczyzn, obecne są głębokie nacieki i torbiele ropne, bardzo duże zaskórniki. Zmiany często zajmują okolice pachową, pachwinową i pośladki. Podczas gojenia tworzą się blizny.
  • trądzik bliznowcowy (acne keloidea) – w obrębie wykwitów trądzikowych tworzą się bliznowce.
  • trądzik z objawami ogólnymi i ciężkim przebiegiem (acne fulminans) – występuje u młodych mężczyzn, wykwitom towarzyszą: leukocytoza, wysokie OB, gorączka, bóle stawowe. W obrazie RTG można stwierdzić zmiany w stawie mostkowo-obojczykowym.

Z uwagi na czynniki prowokujące wystąpienie zmian znany jest również podział trądziku na:

  • trądzik zawodowy – chlor, dziegcie, oleje
  • trądzik polekowy – steroidy, witamina B12, jod, barbiturany
  • trądzik kosmetyczny – pudry i róże zatykające ujścia gruczołów łojowych i potowych
  • trądzik niemowlęcy – stosowanie olejów mineralnych do pielęgnacji niemowląt.

Po wyeliminowaniu czynników prowokujących zmiany trądzikowe ustępują.

Co robić w razie wystąpienia objawów?

Nie należy samowolnie drażnić czy wyciskać zmian chorobowych. Trzeba się udać do lekarza dermatologa, aby ocenił zmiany skórne i zalecił dalsze postępowanie: prawidłową pielęgnację skóry trądzikowej oraz farmakoterapię.

Jak lekarz ustala rozpoznanie?

Na podstawie obrazu klinicznego, wywiadu oraz przeprowadzonych badań dodatkowych lekarz rozpoznaje trądzik.

Badania hormonalne należy wykonywać u dorosłych kobiet z nagłym wystąpieniem nasilonego trądziku, gdy jest on oporny na konwencjonalne metody leczenia, a także w każdym przypadku zaburzeń menstruacji lub objawów wskazujących na nadmian androgenów oraz u chorych leczonych izotretynoiną, u których doszło do nawrotu zmian chorobowych.

Jakie są sposoby leczenia?

Leczenie zewnętrzne

Zastosowanie mają leki przeciwłojotokowe, przeciwbakteryjne, keratolityczne i przeciwzapalne. Do oczyszczania skóry używa się różnych roztworów i żeli oczyszczających oraz roztworów spirytusowych z dodatkiem 1% tymolu lub mentolu, 2-3% kwasu salicylowego.

W zmianach trądzikowych o niewielkim lub średnim nasileniu wystarcza leczenie miejscowe – aerozole, zawiesiny, pudry, pasty.

W zmianach zaskórnikowych i grudkowych zaleca się stosowanie kwasu witaminy A (tretynoina – 0,05%, roztwór lub żel), który może być łączony z erytromycyną. Adapalen dodatkowo zmniejsza podrażnienie skóry.

W zmianach zaskórnikowych, grudkowych i krostkowych stosuje się: 5-10-15% nadtlenek benzoilu, aerozole lub roztwory zawierające antybiotyki: erytromycynę, tetracyklinę, klindamycynę, neomycynę, kwas azelainowy.

Korzystne jest łączenie preparatów zawierających kwas salicylowy i cynk z erytromycyną. Leczenie miejscowe odmiany ropowiczej polega na przecinaniu i oczyszczaniu torbieli ropnych.

Leki Zastosowanie
leki przeciwłojotokowe, przeciwmikrobowe, keratolityczne i przeciwzapalne
- roztwory i żele oczyszczające
- roztwory spirytusowe z dodatkiem 1% tymolu lub mentolu, 2-3% kwasu salicylowego
oczyszczanie skóry
aerozole, zawiesiny, pudry, pasty – leczenie miejscowe zmiany trądzikowe o niewielkim lub średnim nasileniu
kwas witaminy A (tretynoina – 0,05%, roztwór lub żel); może być łączony z erytromycyną
dodatkowo adapalen
zmiany zaskórnikowe i grudkowe
zmniejsza podrażnienie skóry
5-10-15% nadtlenek benzoilu, aerozole lub roztwory zawierające antybiotyki: erytromycynę, tetracyklinę, klindamycynę, neomycynę, kwas azelainowy zmiany zaskórnikowe, grudkowe i krostkowe

Leczenie ogólne

W nasilonym trądziku zaleca się podawane doustnie tetracykliny działające przeciwbakteryjnie i hamujące czynność lipolityczną bakterii Propionobacterium acnes. Stosuje się je długotrwale, początkowo w większych dawkach do czasu uzyskania poprawy, a następnie w mniejszych dawkach kilka miesięcy. Równocześnie podaje się duże dawki witamin z grupy B (oprócz wit. B12, która może zaostrzać zmiany trądzikowe).

Zastosowanie mają również inne antybiotyki, takie jak: erytromycyna, minocyklina, czy doksycyklina.

Dodatkowo stosuje się witaminy działające przeciwłojotokowo: amid kwasu nikotynowego (wit. PP), witaminę. B2 i witaminę C.

Leczenie powinno trwać co najmniej 6 miesięcy. W ciężkich postaciach krostkowych i ropowiczych wskazane jest podawanie 13-cis kwasu witaminy A (izotretynoina), który ma silne działanie keratolitycznie i przeciwłojotokowe. Lek jest teratogenny, dlatego kobiety w wieku rozrodczym, leczone doustną izotretynoiną, muszą stosować skuteczną antykoncepcję co najmniej przez miesiąc poprzedzający terapię, przez cały okres leczenia i jeden miesiąc po zakończeniu przyjmowania leku. Silne działanie przeciwłojotokowe mają również preparaty antyandrogenowe.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

Całkowite wyleczenie jest możliwe w przypadku zastosowania odpowiedniego leczenia najlepiej na wczesnym etapie rozwoju zmian chorobowych. W przypadku postaci trądziku skupionego, bliznowcowego, ropowiczego, odwróconego istnieje duże ryzyko powstania przetok, blizn. Dlatego bardzo ważne jest wczesne zgłoszenie się do dermatologa w celu włączenia odpowiedniego leczenia.

Co trzeba zrobić po zakończeniu leczenia?

Po zakończeniu leczenia należy prawidłowo pielęgnować skórę, stosując kosmetyki przeznaczone do tego rodzaju skóry (czyli do skóry łojotokowej lub mieszanej) działające przeciwłojotokowo, złuszczająco, zapobiegające powstawaniu zaskórników. Istotne znaczenie ma również stosowanie kosmetyków nawilżających i łagodzących. W celu zapewnienia uczucia komfortu można używać kosmetyków matujących.

Należy unikać stosowania tłustych kremów, kosmetyków zawierających alkohol, mydeł zasadowych, nie należy narażać skóry na intensywne wysuszanie, ponieważ może dojść do jej podrażnienia. Pacjent nie powinien wygniatać zaskórników, grudek zapalnych i ropni, ponieważ grozi to powstaniem szpecących blizn i przebarwień, które się później bardzo trudno leczy. W zwalczaniu uporczywego łojotoku i złuszczaniu zastosowanie znalazły emulsje, kremy, roztwory zawierające alfa-hydroksykwasy (AHA) lub beta-hydroksykwasy (BHA). Stosując peeling lekarski z większym stężeniem AHA lub BHA, bądź też peeling z kwasem salicylowym, kwasem pirogronowym, kwasem glikolowym lub roztworem Jessnera można uzyskać bardzo dobry efekt rewitalizujacy, wygładzajacy, rozjaśniający i przeciwłojotokowy.

Co robić, aby uniknąć zachorowania?

Trądzik w większości przypadków dotyczy osób młodych w okresie pokwitania, u których zachodzą zmiany w układzie hormonalnym, u osób dorosłych znaczną rolę w zaostrzaniu zmian przypisuje się stresowi psychicznemu, stosowaniu niektórych leków (steroidów), kosmetyków, paleniu papierosów. Trudno jest zapobiec wystąpieniu zmian o charakterze trądziku, można zminimalizować jego nasilenie i powstanie ewentualnych blizn czy przebarwień, włączając odpowiednie leczenie najlepiej na wczesnym etapie choroby. Duże znaczenie w zapobieganiu zmianom trądzikowym ma właściwa pielęgnacja skóry. Preparaty powinny mieć działanie przeciwłojotokowe, zmniejszające tworzenie się zaskórników i przeciwzapalne.

Zapamiętaj!

1) Trądzik jest jedną z najczęstszych chorób skóry, dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn; etiologia i patogeneza tego schorzenia jest wieloczynnikowa.
2) W  trądziku występuje wielopostaciowość zmian skórnych, od niezapalnych zaskórników do zapalnych: krost, grudek, cyst, ropni.
3) Nie ma dowodów naukowych na to, by jakakolwiek dieta była pomocna u większości chorych z trądzikiem.
4) Leczenie trądziku jest długotrwałym procesem, wymagającym systematycznego stosowania leków zaleconych przez lekarza.
5) Każdy pacjent z trądzikiem wymaga wsparcia emocjonalnego.
6) Każdy pacjent z trądzikiem obok odpowiedniej farmakoterapii, dostosowanej do indywidualnych potrzeb wymaga również właściwej pielęgnacji i odpowiednich dermokosmetyków.
7) Pod wpływem słońca trądzik może znikać na jakiś czas. Pojawia się później, często z większym nasileniem. Opalanie się nie jest sposobem na leczenie trądziku, a długie przebywanie na słońcu może go nawet nasilać. Zbyt intensywne opalanie się w trakcie leczenia zwiększa ryzyko wystąpienia podrażnień skóry.
Data utworzenia: 21.09.2012
TrądzikOceń:
(2.92/5 z 13 ocen)
Ehh
2017-07-04 10:57
Olejek z drzewa herbacianego, trzeba smarować, dziala jak antybiotyk
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu
    • Rob
      2017-11-11 11:12
      Próbowałem leków i in. specyfików zewnętrznych, potem tetracyklina, doksycyklina i nic. Żadnych efektów. To, co pomogło to izotretynoina. Terapia zakończona prawie trzy lata temu. Nareszcie spokój!odpowiedz
    • malgosia
      2017-01-15 22:41
      Iść do lekarza dermatologa. To pierwszy krokodpowiedz
    • Tonia
      2017-01-05 14:19
      Przy problemach skórnych warto stosować kąpiele z dodatkiem żywej soli magnezowej.odpowiedz
      • Alek
        2017-01-14 12:22
        Mi też pomogła.odpowiedz
    • Irena
      2016-07-21 20:45
      Mam 60 lat i trądzik ropiejący na udach i łydkach.ccccccco robić.odpowiedz
      • Ehh
        2017-07-04 10:57
        Olejek z drzewa herbacianego, trzeba smarować, dziala jak antybiotykodpowiedz
      • ela
        2017-06-11 00:02
        Trzeba iść do dermatologa bo bez antybiotyku nie dasz rady .odpowiedz

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Lekarze odpowiadają na pytania

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies