1 września 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Dermatologia.mp.pl
medycyna praktyczna dla pacjentów

Choroby układu naczyń limfatycznych

lek. Katarzyna Kocińska
specjalista dermatolog, wenerolog
Choroby układu naczyń limfatycznych

Anatomia i fizjologia układu limfatycznego

Układ limfatyczny (zwany układem chłonnym) zbudowany jest z naczyń limfatycznych oraz narządów, takich jak: grasica, migdałki, grudki chłonne, węzły chłonne. Narządy te wytwarzają komórki zwane limfocytami, które wchodzą w skład chłonki (limfy) i spływają naczyniami limfatycznymi do krwi.

Włośniczki limfatyczne są ślepo zakończonymi naczyniami, które się łączą, tworząc większe naczynia. Małe i średnie naczynia limfatyczne uchodzą do coraz większych przewodów, z których większość spływa do przewodu piersiowego oraz przewodu piersiowego dodatkowego. Obydwa przewody łączą się z żyłami, i dochodzi do połączenia układu limfatycznego z krwionośnym. Na ślepo zakończonych końcach włośniczek limfatycznych znajdują się duże otwory, które sprzyjają przechodzeniu płynu, białek i dużych cząsteczek z przestrzeni śródmiąższowej. W ten sposób powstaje limfa, czyli płyn krążący w układzie limfatycznym.

REKLAMA

Podstawową funkcją krążenia limfatycznego jest pochłanianie i drenaż płynu międzykomórkowego oraz odpowiedź na zakażenia.

Choroby naczyń limfatycznych

Choroby związane z krążeniem limfatycznym można podzielić na wrodzone i nabyte.

Objawy chorób naczyń limfatycznych

Najczęstszym zaburzeniem układu limfatycznego jest zastój chłonki. W większości przypadków dotyczy kończyn dolnych, wyjątkowo kończyn górnych, tułowia czy głowy. Podstawowym objawem jest niebolesny obrzęk, który ma charakter ciastowaty (utrzymuje się przez pewien czas po uciśnięciu skóry). Przyczyn zastoju chłonki może być wiele. Może dojść do zahamowania jej pochłaniania, braku naczyń limfatycznych (wrodzony niedorozwój, chirurgiczne usunięcie) lub ich zablokowania. Obrzęk limfatyczny można podzielić na pierwotny i wtórny.


Fot. 1. Deformacja palców i obrzęk stóp u chorych z obrzękiem limfatycznym kończyn dolnych

Pierwotny obrzęk limfatyczny powstaje najczęściej u osób, u których doszło do nieprawidłowego wykształcenia naczyń limfatycznych bądź uległy one zamknięciu. Obrzęk tego typu może występować w różnych rzdako wystepujących chorobach genetycznych, takich jak wrodzony obrzęk limfatyczny typu I lub II.

Wtórny obrzęk limfatyczny jest stanem nabytym, powstałym w następstwie uszkodzenia prawidłowo funkcjonującego wcześniej naczynia chłonnego. Przyczyną wtórnego obrzęku może być ostre zapalenie naczyń limfatycznych. Choroba ta powstaje w następstwie zakażenia skóry bakteriami (najczęściej paciorkowcami). Na skórze widoczne jest linijne zaczerwienienie biegnące wzdłuż zajętego naczynia limfatycznego, tzw. czerwona pręga. Zmianom towarzyszy silny ból.

Dolegliwości te ustępują wraz ze zwalczaniem infekcji bakteryjnej. Do innych przyczyn wtórnego obrzęku limfatycznego należą filarioza (zakażenie pasożytem wystepujacym w krajach tropikalnych), przewlekłe nawracające choroby zapalne (np. róża, gruźlica), niektóre nowotwory, reumatoidalne zapalenie stawów. Obrzęk limpaftyczny może być też objawem ubocznym zabiegów operacyjnych i radioterapii, niekiedy może tez wystąpic u kobiet w ciąży.

Dłużej utrzymujący się obrzęk prowadzi do deformacji części ciała, destrukcji naczyń limfatycznych, włóknienia i odczynowych zmian skórnych. Stan taki nazywany jest słoniowacizną.

Jaki jest obraz kliniczny?

Powiększenie obwodu kończyny, ciastowaty obrzęk, początkowo dystalnie, obejmujący stopniowo wyższe partie ciała. Z biegiem czasu obrzęk staje się twardy, drewnowaty. Kończyna ulega zniekształceniu, palce stają się kwadratowe. Towarzyszy temu przewlekłe uczucie ciężkości kończyn.

Jak przebiega i jakie są powikłania?

Choroba ma charakter postępujący i trudny do zahamowania. Rzadkim, ale groźnym powikłaniem przewlekłego obrzęku limfatycznego jest nowotwór wywodzący się z naczyń limfatycznych - mięsak limfatyczny.

Jak lekarz ustala rozpoznanie?

Rozpoznanie obrzęku limfatycznego opiera się na obrazie klinicznym, a szczególnie ważne jest ustalenie przyczyny choroby.

Jakie badania należy wykonać?

W celu wykluczenia schorzeń naczyń żylnych i tętniczych wykonuje się badania obrazowe. Badania laboratoryjne mogą być przydatne przede wszystkim do wykluczenia lub potwierdzenie chorób współistniejących.

Na czym polega leczenie? Co robić po zakończeniu leczenia?

Podstawą jest leczenie chorób współistniejących. Do momentu, gdy w obrębie obrzęku nie pojawi się włóknienie, pomocne może być bandażowanie kończyn lub noszenie specjalnie dopasowanych pończoch uciskowych.

W ciężkim obrzęku stosuje się kortykosteroidy i doustne retinoidy, ale ich skuteczność jest różna.

Dla przypadków skrajnie ciężkich zarezerwowane są zabiegi chirurgiczne, za pomocą których usuwa się część masy obrzęku. Z zabiegami związane jest jednak ryzyko rozwoju blizn i infekcji. Ważna jest higiena kończyn oraz noszenie odpowiedniego obuwia, unoszenie kończyn, gimnastyka poprawiająca krążenie żylne i limfatyczne.

W okresie późniejszym istotna jest profilaktyka wtórnych zakażeń (bakteryjnych, wirusowych, grzybiczych).

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

W przypadku pierwotnego obrzęku limfatycznego nie ma możliwości całkowitego wyleczenia. Jest ono możliwe w niektórych postaciach wtórnego obrzęku limfatycznego, w których można usunąć przyczynę choroby (czynniki infekcyjne, zmiany zapalne naczyń i skóry).

Jak uniknąć zachorowania?

Unikać czynników ryzyka wtórnego obrzęku limfatycznego.

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Lekarze odpowiadają na pytania

Gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują